‘पर्यटन विकासमा सरसफाइ र अतिथि सत्कारको भूमिका अहम्’

---

चितवन। पर्यटनको दिगो विकास र पर्यटकीयस्थलको संरक्षण तथा सम्बर्द्धनका लागि सरसफाइ तथा अतिथि सत्कारको महत्त्वपूर्व भूमिका रहने तथ्यमाथि जोड दिइएको छ । शनिबार भरतपुर–७ स्थित अङ्कुरम् एकेडेमीमा आयोजित ‘भरतपुरको धार्मिक तथा पर्यटन विकास एवं प्रवर्द्धनमा शिक्षक तथा विद्यार्थीको भूमिका’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा उक्त तथ्यमाथि जोड दिइएको हो ।

बागमती प्रदेश, संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालय एवम् भरतपुर महानगरपालिकाको सहयोगमा भरतपुर धार्मिक तथा पर्यटन विकास समिति चितवनको आयोजनामा सञ्चालित अन्तरक्रिया कार्यक्रममा भरतपुर क्षेत्रका सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयका विद्यार्थी तथा शिक्षकहरूको सहभागिता रहेको थियो ।

कार्यक्रममा होटल व्यवसायी महासंघ, नेपालका निवर्तमान अध्यक्ष दिनेशकुमार चुकेले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै अध्यक्ष चुकेले चितवनमा पछिल्लो समय सडक कालोपत्र, खानेपानी, स्वास्थ्य, शिक्षा र पर्यटन पूर्वाधारका क्षेत्रमा चितवनमा तीव्र विकास भएको बताए । चितवनका २८ वटा पर्यटकीयस्थल समेटेर उनले ‘डकुमेन्ट्री’ प्रदर्शन गरेका थिए । महानगरका २९ वटै वडामा धार्मिक महत्त्व बोकेका मठमन्दिर रहेको र ती मठमन्दिरहरूको बारेमा अझैपनि प्रचारप्रसार हुन बाँकी रहेको बताए ।

त्यसैगरी ‘तालकिनारा परिक्रमा मार्ग’बारे जानकारी दिँदै उनले टाइगर ताल, राइनो ताल, बीसहजार ताल, किङफिसर ताल, बाटुलीपोखरीलगायतका तालतलैयाको बारेमा डकुमेन्ट्रीमार्फत जानकारी दिए । अध्यक्ष चुकेले मनकामनादेखि भरतपुरको गोलाघाटसम्म जलयात्राको रोमाञ्चक अनुभूति गर्न सकिने बताए ।

वातावरणको संरक्षणमा टेवा पुर्याउन आफूहरूले विद्युतीय सवारीसाधनको प्रयोगमा जोड दिँदै आएको बताउँदै उनले लुम्बिनीमा थन्किएका केही विद्युतीय बसहरू चितवनको पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि यहाँ चितवनमा आउन सक्ने सम्भावना रहेको पनि बताए । त्यसका लागि कार्यविधि बनाउने काम भइरहेको उनको भनाइ थियो ।

एक फरक प्रसङ्गमा उनले अहिले मुक्तिनाथ क्षेत्रमा भारतीय पर्यटक धेरै भित्रिँदा त्यहाँ भारतीय रुपैयाँ बढी भएको र नेपाली रुपैयाँसँग सटही हुन नसक्दा त्यहाँ समस्या भएको र राज्यले त्यसको उचित सम्बोधन गर्न नसकेको गुनासो गरे । ‘विशुद्ध साकाहारी खाना पाइने होटलको अभावमा भारतीय पर्यटकहरूलाई अप्ठ्यारो पर्ने गरेको छ, यसतर्फ पनि होटल व्यवसायीहरूले सोच्नुपर्छ,’ उनले भने । नेपालकै पहिलो ‘बखान’ सहकारीको बारेमा बोल्दै उनले सहकारीले अहिले तोरीको तेल उत्पादन र बिक्रीवितरण गर्दै आएको बताए ।

अध्यक्ष चुकेले दुईदिने बिदाका कारण आन्तरिक पर्यटन चलायमान बनेको बताउँदै विद्यालयले विद्यार्थीलाई पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि प्रोत्साहित गर्नुपर्ने बताए । विद्यार्थीले अध्ययन सँगसँगै प्रयोगात्मकरूपमै पर्यटनबारे जानकारी लिनुपर्ने उनको सुझाव थियो ।

कार्यक्रममा जिज्ञासा राख्दै अङ्कुरम् एकेडेमीका छात्र डेनिस लामिछानेले भने, ‘हामीलाई पर्यटनको महत्त्वबारे जानकारी त छ, घुमघाम गर्न मन पनि लाग्छ तर जतिबेलै ‘पढ् पढ्’ भन्ने अभिभावकलाई यो कुरा कसले सम्झाइदिन्छ ?’

जिज्ञासाकै क्रममा चितवन माविका शिक्षक बाबुहरि आचार्यले विद्यालयको पाठ्यक्रममै लघु भ्रमणको अवधारणा रहेको भए पनि धेरैजसो सामुदायिक विद्यालयहरूलाई खाजा र यातायात व्यवस्थापनमा आर्थिक कठिनाइ रहेको बताए । उनले चितवनका पर्यटकीस्थलहरूमा साकाहारी खानाको सहज उपलब्धता नहुने र त्यहाँ पाइने चटपट, पानीपुरीलगायतका खाजामा खाद्य स्वच्छताको ख्याल नगरिएको हुनसक्ने भएकोले सोबारे स्थानीय सरकारले अनुगमन गर्नुपर्ने सुझाव दिए ।

कार्यक्रममा मन्तव्य राख्दै अङ्कुरम् एकेडेमीमा प्रधानाध्यापक सुमन पौडेलले हरेक वर्ष विदेश भ्रमणका नामम ठूलो रकम बाहिरिने गरेको तथ्य पेस गर्दै त्योभन्दा ठूलो रकम आन्तरिक पर्यटनमा चलायमान हुने गरेको बताए । ‘अहिले त्यहाँ आकर्षणको केन्द्र नै जलकुम्भी बनेको छ, तर जलकुम्भीले उक्त पोखरीको अस्तित्व संकटमा पर्दै गएको छ’ बाटुलीपोखरीको जलकुम्भीबारे बोल्दै उनले भने, ‘जलकुम्भीले बाटुलीपोखरी आकर्षक त देखिएको छ तर त्यसले त्यहाँको पारिस्थितिक प्रणाली नै बिग्रने चिन्ता बढाएको छ ।’

नेपाल सानो देश नभइ यो मध्यम आकारको देश भएको उनको भनाइ छ । ‘जबजब प्रगति र परिवर्तनको कुरा आउँछ अनि हामीले सानो देश भनेर बहाना बनाउँछौँ, अनगिन्ती सम्भावना हुँदाहुँदै पनि हामीले सानो देश भनेर बहाना बनायौँ तर सम्भावना उजागर गर्नतर्फ लागेनौँ ‘ उनले भने, ‘सिंगापुर चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभन्दा पनि सानो देश हो तर त्यहाँ सबै सम्भावनाहरू उजागर भई विकास भएको छ ।’ नेपालमा धेरै ठाउँहरू सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने र चहलपहल बढ्ने तर केही समयपछि ती स्थान सुनसान हुने गरेको बताउँदै उनले पर्यटनको दिगो विकासका लागि अतिथि सत्कार र सरसफाइको महत्वपूर्ण भूमिका रहने बताए ।

विशिष्ट अतिथि एवम् वडा नं. ७ की वडा सदस्य अमृता गौतमले भरतपुर धार्मिक तथा पर्यटन विकास समितिले राज्यसँगसँगै पर्यटन विकासमा लिएको अग्रसरताको प्रशंसा गरिन् । ‘राज्यको दायित्व समितिले बहन गरेको छ, यसले यहाँको पर्यटकीय सम्भावनालाई उजागर गर्न मद्दत पुगेको छ,’ उनले भनिन् ।

कार्यक्रमका प्रमुखअतिथि भरतपुर–१ का वडाध्यक्ष केशव महर्जनले पर्यटकीयस्थलमा फोहोर व्यवस्थापनको समस्या रहेको बताउँदै पर्यटकीय क्षेत्रलाई राम्रो र दिगो बनाउन सरसफाइ र अतिथि सत्कारको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने बताए । पर्यटन क्षेत्रको विकासका लागि पर्यटन व्यवसायी र सरकारको मात्र पहल पर्याप्त नहुने भन्दै उनले विद्यालय, कलेज, समुदाय र सबै पक्षको उत्तिकै भूमिका रहने बताए । साना व्यापारीहरूलाई प्रोत्साहन गर्न नारायणी नदीकिनारमा व्यापार गर्न दिइएको र त्यहाँ उपब्ध हुने खाजामा खाद्य स्वच्छताबारे आफूहरू सचेत रहेको बताए ।

सरसफाइ निरन्तरको प्रक्रिया रहेको बताउँदै उनले विद्यार्थीलाई मठमन्दिरलगायतका स्थल सरफाइको लागि प्रयोग गर्न सकिने उनको धारणा थियो । ‘इन्डोनेसियाको बालीमा मठ–मन्दिरको सरसफाइमा विद्यार्थीहरू खटिन्छन्’, उनले भने, ‘यसले एकातिर विद्यार्थीले सरसफाइ र मठमन्दिरको महत्त्व बुझ्न सक्छन् भने ती ठाउँहरूको संरक्षण पनि हुन्छ ।’

भरतपुर धार्मिक तथा पर्यटन विकास समितिका उपाध्यक्ष भरत दवाडीले सञ्चालन गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रम होटल व्यवसायी महासंघ नेपालका अध्यक्ष दिनेशकुमार चुकेको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको थियो । अन्तरक्रिया कार्यक्रममा विभिन्न विद्यालयका शिक्षक, विद्यार्थी, होटल व्यवसायी संघ चितवनका कृष्णकुमार महतो, विकास गुरुङ र सञ्चारकर्मीहरूको सहभागिता रहेको थियो ।