‘सहकारीलाई उत्पादनमूलक संस्थाको रुपमा विकास गर्नुपर्छ’

---

नवलपुर । सहकारी क्षेत्रलाई वित्तीय संस्थाभन्दा पनि उत्पादनमूलक आर्थिक संस्थाका रुपमा विकास गर्नुपर्नेमा सरोकारवालाहरुले जोड दिएका छन् । शुक्रबार नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व)को गैँडाकोटमा आयोजित कार्यक्रममा वक्ताहरुले सहकारीलाई उत्पादनमूलक बनाउँदै समृद्धि ल्याउनुपर्ने बताएका हुन् ।

‘सरकारको नीति, कार्यक्रम र बजेटः साना तथा मझौला उद्योग र सहकारी’ विषयमा आफ्ना धारणा राख्दै काठमाडौँ विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति प्राडा अच्युत वाग्लेले देशमा बचत सहकारी धेरै भएका बताउनुभयो । पैसाबाट पैसा आम्दानी गर्नभन्दा पनि सहकारीले उद्यमशीलता निर्माण गर्दै नवप्रवर्तनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने वाग्लेको भनाइ थियो । सहकारी क्षेत्रलाई वित्तीय संस्थाबाट उत्पादनमूलक संस्था बनाउनुपर्नेमा वाग्लेले जोड दिनुभयो ।

“मुलुकमा ३२ हजार ३२५ वटा सहकारी संस्थाहरु छन्, जसमा एक करोड बढी सदस्यको रु १० खर्ब बचत रहेको छ” उहाँले भन्नुभयो, “सहकारीले प्रत्यक्ष रुपमा ८२ हजार २१६ जनालाई रोजगार प्रदान गरेको भए पनि सहकारीको काम ऋण लगानी गरी ब्याज खानेमात्रै भएको छ ।” देशमा भएका सहकारीमध्ये ७५ प्रतिशत भन्दाबढी सहकारी बचत तथा ऋण सहकारी भएको तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्दै वाग्लेले उत्पादनमूलक सहकारी कम भएको बताउनुभयो । आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटमा समस्याग्रस्त सहकारी भन्ने शब्द प्रयोग भएको भन्दै उहाँले यो शब्द ठिक नभएको बताउनुभयो ।

“सबै सहकारी समस्याग्रस्त छैनन्, केही बचत तथा ऋण सहकारी संस्था मात्रै समस्याग्रस्त हुन्” प्रा डा वाग्लेले भन्नुभयो, “नियामक निकायमा सुधार गर्दै समस्यामा भएका बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाका बचतकर्ताको रकम फिर्ता गर्नुपर्छ ।” सहकारीलाई थप पारदर्शी बनाउँदै अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिँदै प्रा डा वाग्लेले सहुलियतपूर्ण कर्जा र जोखिम व्यवस्थापन संयन्त्रलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने बताउनुभयो । सहकारीका सन्दर्भमा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच स्पष्ट समन्वय आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ छ ।

आगामी वर्षका लागि सरकारले जारी गरेको मौद्रिक नीतिमा खासै नयाँ कुरा केही नभएको भन्दै उहाँले राष्ट्रिय स्टार्टअप उद्यम नीति २०८१ ले नवप्रवर्द्धन, स्टार्टअप इकोसिस्टमको विकास, वित्तीय पहुँच विस्तार, व्यवसाय दर्ता र कानुनी प्रकृया सरल एवम् इन्क्युबेसन र एक्सेलेरेसन कार्यक्रमबारे जोड दिएको बताउनुभयो । त्यस्तै, पूर्वाधार र प्रविधिमा पहुँच, सीप विकास तथा क्षमता अभिवृद्धि, लगानी सिर्जना र आर्थिक वृद्धि, डिजिटल सेवा र एकीकृत सूचना प्रणाली तथा अनुभव तथा मूल्याङ्कनलाई स्टार्टअप उद्यम नीतिले समेटेको बताउनुभयो ।

नेपालमा भावी सम्भावनाबारे व्याख्या गर्दै प्रा डा वाग्लेले सूचना प्रविधि, हरित अर्थतन्त्र र डिजिटल सहकारीलाई अगाडि सार्नुभयो । “सूचना प्रविधितर्फ सफ्टवेयर, डिजिटल सेवा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र आउट सोर्सिङको सम्भावना नेपालमा रहेको छ” उहाँले भन्नुभयो, “हरित अर्थतन्त्रका लागि ग्रिन इन्डष्ट्रि, नवीकरणीय उर्जा, हरित वित्त, सर्कुरल इकोनोमी महत्वपूर्ण छन् भने डिजिटल सहकारीमा अनलाइन अडिट, मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल सदस्यता र रियल टाइम मनिटरिङको विकास गर्न सके यसको भविष्य उज्ज्वल छ ।”

राज्यले ल्याएको अनावश्यक नियम कानुनले सहकारी र साना तथा मझौला उद्योगलाई समस्या परेको भन्दै प्रा डा वाग्लेले साना तथा मझौला उद्योगको दर्ता तथा नवीकरण स्थानीय तहमा हुने गरी एकद्वार प्रणाली लागू गर्नुपर्ने बताउनुभयो । “अहिले साना पसल सञ्चालन गर्दा पनि धेरै ठाउँमा दर्ता गर्नुपर्ने झण्झटिलो अवस्था छ” प्रा डा वाग्लेले भन्नुभयो, “यसलाई सहजीकरण गर्दै पालिकामा दर्ता भएपछि सबै ठाउँमा अपडेट हुनेगरी सरकारले संयन्त्र विकास गर्नुपर्छ ।”

पछिल्लो समय निजी क्षेत्रमाथि सरकारले अनावश्यक तनाव सिर्जना गरेको टिप्पणी उहाँले गर्नुभयो । “हरेक देशमा नाफा कमाउनेले नै हो रोजगारी दिने, अर्थतन्त्र सुधार गर्ने, त्यसैले उनीहरुलाई शुद्ध नाफा कमाउने अवस्था सिर्जना गरिदिनुपर्छ” उहाँले भन्नुभयो । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले ऋणमात्रै लगानी गर्नुभन्दा पनि ऋणसँगै वित्तीय साक्षरताको तालिम दिनुपर्नेमा जोड दिँदै उहाँले भन्नुभयो, “ऋण लिएर त्यसको सही परिचालन गर्न नजान्दा लगानी डुब्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ, त्यसैले ऋणसँगै ऋणीहरुलाई वित्तीय साक्षरता दिनुपर्छ ।”

कार्यक्रममा सामाजिक तथा राजनीतिक विश्लेषक हरि शर्माले सहकारी साझा अभियान भएको बताउनुभयो । विजय विकास स्रोत केन्द्रको ४८औँ स्थापना दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा शर्माले सहकारी निरन्तर र स्वायत्त भएर अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो । सामाजिक सञ्जालमा आउने विषयले सहकारीहरुप्रति गलत धारणा बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै शर्माले सामाजिक सञ्जालमा आउने विषयवस्तुमध्ये सही र गलत छुट्याउन सक्नुपर्ने बताउनुभयो ।

“सामाजिक सञ्जालका धेरै राम्रा पक्षहरु पनि छन्, त्यसलाई हामीले सहीरुपमा प्रयोग गर्न जान्नुपर्छ” शर्माले भन्नुभयो, “अहिले इन्टरनेटको विकासले सत्यलाई ओझेल पार्न आवाज उठेका छन्, हामीले राम्रोसँग नबुझी त्यसैलाई विश्वास गर्न थालेका छौँ ।” सहकारी साझा अभियान भएको भन्दै शर्माले सहकारीका नीतिमा भएका द्विविधाहरु हटाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

आजभन्दा ४८ वर्ष अगाडि एउटा युवा क्लबको रुपमा स्थापना भएको विजय विकास स्रोत केन्द्रले आफूलाई समयअनुसार परिवर्तन गर्दै धेरै संस्थाहरु स्थापना गरेर समाज परिवर्तका लागि आफूलाई उभ्याएको संस्थाका अध्यक्ष कृष्ण सापकोटाले बताउनुभयो । उहाँकाअनुसार अहिले संस्थासँगै नेपालकै ठूलो र नमूना सहकारी संस्था, सामुदायिक रेडियो, विद्यालयलगायतका सङ्घसंस्थाहरु छन् । संस्थाले हालसम्म आउँदा विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदारहरूसँग सहकार्य गर्दै कृषि, महिला सशक्तीकरण, न्यायमा पहुँच, खाद्य सुरक्षा, निर्वाचन, विपद् व्यवस्थापन, जलवायु परिवर्तन, बाल संरक्षण तथा सामुदायिक विकाससम्बन्धी परियोजनाहरू कार्यान्वयन गर्दै आएको सापकोटाले बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा गैँडाकोट नगरपालिकाका प्रमुख मदनभक्त अधिकारी, उपप्रमुख शान्ति कोइरालाललगायतले सहकारीका बारेमा धारणा राख्नुभएको थियो । नीति, विधि र प्रविधिमा सञ्चालित सहकारी संस्थाहरुलाई कहिल्यै समस्या नपर्ने भन्दै उहाँहरुले कार्यक्षेत्र भन्दा बाहिर गएर लगानी गर्न नहुने बताउनुभयो ।